Stowarzyszenie "Stop Manipulacji"
00-363 Warszawa, ul Nowy Świat 54/56 III piętro
e-mail: stopmanipulacji (at) tlen.pl


<<- Powrót do strony glównej

<- Poprzednia strona

 Recenzje

Barbara B. Gujska - Molestowanie pamięci. Rzecz o nowym fenomenie psychologicznym i jego skutkach społecznych

Książka dr Barbary Gujskiej poświęcona została stosunkowo nowemu zjawisku w psychologii klinicznej, jakim jest terapia prowadząca do odzyskiwania wypartych wspomnień. Terapia ta ma niezwykle dalekosiężne skutki społeczne, bowiem prowadzi dopostawienia zarzutów o molestowanie seksualne wielu ludziom, , z którymi pacjenci poddawani terapii mieli do czynienia w dzieciństwie. Recenzowana praca odnosząc się z szacunkiem do problemu molestowania seksualnego i nie bagatelizując go pokazuje drugą stronę zjawiska - patologię polegającą na poszukiwaniu w pamięci pacjentów zdarzeń, które często nie miały miejsca. Prowadzi to wprost do fałszywych oskarżeń niewinnych ludzi, rozbijani związków rodzinnych itp. niekorzystnych zjawisk społecznych.

To chyba pierwsza w Polsce taka próba zmierzenia się z tematem "syndromu fałszywej pamięci" (false memory syndrome). Jest bardzo cenną pozycją, bowiem jej autorka występuje z pozycji racjonalnej, opartej na przesłankach naukowych mając przeciwko koncepcje terapeutyczne i praktyki diagnostyczne o bardzo wątpliwej reputacji, pseudonaukowych podstawach, zabarwione radykalnymi poglądami społecznymi. Próby zmierzenia się z tym tematem nie zawahałbym się nazwać pojedynku rozumu z szarlatanerią, bo tak po imieniu należy nazwać koncepcje terapeutyczne nie mające podstaw empirycznych, często ceniące sobie bardziej efekt komercyjny niż dobro pacjenta.

Koncepcja wypartej pamięci opiera się na hipotezie Freuda, której zasadności nie udało się udowodnić od przeszło stu lat (szczegółowy przegląd badań na ten temat można znaleźć w: T. Maruszewski "Pamięć autobiograficzna" GWP. Rozdz. 9 "Kontrowerje wokół psychologicznego mechanizmu wyparcia i tłumienia"). Z drugiej strony badania Loftus i jej zespołu nad pamięcią pokazują, że niezwykle łatwo jest manipulować pamięcią (szczególnie pamięcią dzieci) indukując zdarzenia, które nie miały miejsca (szczegółowy opis w: F. Crews "Wojna o pamięć. Spór o dziedzictwo Freuda" Wyd. U.J. - "Zemsta wypartego"). Przeciętny czytelnik ma jednak dużo większy dostęp do literatury propagującej niepotwierdzone koncepcje terapeutyczne niż do książek opartych o rzetelne badania. Książka Barbary Gujskiej jest w tym wzglŁdzie chlubnym wyjątkiem, tym bardziej, że środowiska naukowe z niezrozumiałą obojętnością toleruje pseudokoncepcje rozwijające się w cieniu (lub jak kto woli - blasku) psychologii naukowej.

Godny podkreślenia jest także aspekt praktyczny książki. Dr Gujska wskazuje na nadużycia związane ze stosowaniem metod projekcyjnych w diagnostyce osób rzekomo molestowanych seksualnie. Ta pseudo-diagnoza stanowi wielkie zagrożewnie bowiem na jej podstawie wydaje się wyroki sądowe o dalekosiężnych skutkach. Autorka przytacza bogaty materiał ilustrujący ten problem przytaczając opisy źle postawionych diagnoz i ich konsekwencje. Ten wątek książki wart jest szczególnej uwagi i może stanowić punkt wyjścia do wielu badań w tym zakresia, a w konsekwencji może on doprowadzić do koniecznych w tym zakresie zmian w diagnostyce sądowniczej.

Zastrzeżenie, które zgłaszam w stosunku do książki dotyczy wyłącznie jej formy. "Molestowanie pamięci" jest wywodem prowadzonym w oparciu o bogaty i cenny materiał ilustracyjny - przykłady spraw sądowych, wyniki niektórych sondaży. Paradoksalnie, jest to metoda, z której korzysta większość opisywanych pseudoterapii i pseudonauk. Osobiście wolę czytać książki, gdzie takim przykładom przeciwstawia się twarde wyniki badań, dowody, liczby, fakty. Nie znaczy to, że w książce ich nie dostrzegam - uciekają jednak uwadze, stanowią dodatkowe argumenty, a nie zasadnicze punkty dyskusji. Takich wyników i dowodów badań nie brakuje, żeby wskazać, poza cytowanymi wcześniej, na inną przykładową pozycję: S. E. Draheim "O wszczepianiu dzieciom pseudopamięci..." w: E. Zdankiewicz-Ścigała i T. Maruszewski "Wokół manipulacji" wyd. ACADEMICA SWPS 2003.

Reasumując, "Molestowanie pamięci" jest bardzo cenną książką popularnonaukową przedstawiającą niezwykle ważne zjawiska występujące w terapii i diagnozie a także ich społeczne konsekwencje. Wiele z wątków tej paracy stanowi doskonały punkt wyjścia do dalszych badań, analiz i opracowań w obszarze, który z pewnością stanowi obszar wielu nadużyć i wymaga szczególnej uwagi ze strony naukowców. Fakt, że dr Barbara Gujska zajęła się tym problemem pozostawia nadzieję, że nie pozostanie on "szarą strefą" nauki.

dr Tomasz Witkowski
Wydawnictwo "Biblioteka Moderatora"